Gweledigaeth addysg ar gyfer y Sir

Yn gynnar yn 2020, roedd dyfodol addysg yn Powys yn destun ymgynghoriad cyhoeddus gan Gyngor Sir Powys. Bydd canlyniadau'r ymgynghoriad hwn yn cyfrannu at gynlluniau a strategaeth hirdymor Powys ar gyfer sut y bydd addysg yn cael ei darparu a'i strwythuro yn y sir. Mae hyn yn dilyn adroddiad arolwg eithaf beirniadol gan Estyn, a wnaeth nifer o argymhellion yn 2019 y mae'n rhaid i'r Awdurdod Lleol fynd i'r afael â hwy. Mae'r cyngor wedi bod yn gweithio ar ei Gynllun Gweithredu Ôl-Arolwg i fynd i'r afael ag argymhellion Estyn.

Dros nifer o flynyddoedd, mae llywodraethwyr ysgolion yn benodol, wedi cysylltu â mi ynghylch yr heriau ariannol sy'n wynebu ein hysgolion. Rwyf wedi cyfarfod â nifer o lywodraethwyr ac athrawon i wrando ar eu barn am yr heriau y mae ysgolion yn eu hwynebu. Yn ystod y trafodaethau hyn, clywais bryderon clir ynghylch yr heriau y mae system addysg Powys yn eu hwynebu.

Yn fy marn i, mae angen i'r Awdurdod Lleol fynd i'r afael â materion a godwyd yn yr arolwg, ystyried y safbwyntiau a fynegir gan athrawon a llywodraethwyr lleol, a chryfhau ein gwasanaeth addysg. Mae angen ymgynghori'n briodol â chymunedau, athrawon a rhieni ar unrhyw gynllun arfaethedig ar gyfer y Sir.

Rwy'n tybio y bydd y cynigion a gyflwynir yn radical, ac mae angen iddynt fod. Ond mae angen i Gyngor Sir Powys hefyd fynd â chymunedau gyda nhw, bydd angen iddyn nhw nodi'n glir eu rheswm dros newid, a gwrando'n wirioneddol ar gymunedau.

Yn 2019, soniwyd bod disgyblion yng Nghymru yn derbyn £645 yn llai y pen na’r rheini yn Lloegr (yn ôl Undeb Athrawon NASUWT). Mae ysgolion yn cael 'lefel hollol annigonol o gyllid' ac mae pryderon hefyd wedi'u codi ynghylch system nad yw'n dryloyw a bod £450 miliwn o gyllid addysg byth yn cyrraedd yr ystafell ddosbarth. Rydym hefyd yn gweld rhai ysgolion, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig, yn colli allan ar gyllid hanfodol dim ond oherwydd eu lleoliad. Disgrifiwyd hyn fel "argyfwng cyllido difrifol" ac yn fy marn i, dylid croesawu unrhyw gam tuag at ariannu ysgolion yn uniongyrchol; cael gwared ar haenau sylweddol o fiwrocratiaeth; a lleddfu’r pwysau ar ysgolion ac athrawon, fel bod mwy o arian yn mynd i’r ystafell ddosbarth ac i ddysgwyr.

Mae angen gwell cyllid arnom ar gyfer ysgolion Powys gan Lywodraeth Cymru, ac yn ei dro, mae'n rhaid i Gyngor Sir Powys ddefnyddio'r cyllid y mae'n ei dderbyn yn deg ac yn ddoeth.