Ionawr 2026
Pryder ynghylch creu Parc Cenedlaethol
Yn ei Rhaglen Lywodraethu ar gyfer 2021-2026, amlinellodd Llywodraeth Cymru gynlluniau i ddynodi Parc Cenedlaethol newydd yng ngogledd-ddwyrain Cymru, yn seiliedig ar Dirwedd Genedlaethol bresennol Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy. Pe bai'n cael ei sefydlu, dyma fyddai pedwerydd Parc Cenedlaethol Cymru a'r cyntaf ers 1957. Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) sy'n arwain y broses werthuso.
Cyhoeddwyd Maes Chwilio cychwynnol yn 2023. Gofynnwyd am adborth y cyhoedd, a gwnaed addasiadau. Cynhaliwyd yr ymgynghoriad diwethaf ar y map Ardal Ymgeisydd diwygiedig yn ystod 2024. Dechreuodd ymgynghoriad pellach ym mis Medi 2025, gyda’r cynigion diweddaraf yn gofyn am farn ar ardal arfaethedig newydd ar gyfer Parc Cenedlaethol Glyndŵr, a fyddai’n cwmpasu rhan o Bowys. Daeth yr ymgynghoriad hwn i ben ar 8 Rhagfyr 2025. Mae'r ymgynghoriad yn dilyn gwerthusiad dwy flynedd a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru. Mae sawl cyfarfod cyhoeddus wedi'u trefnu, ac rwy’n gobeithio bod pawb â barn neu bryder wedi mynychu'r cyfarfodydd cyhoeddus hyn.
Roeddwn i yn y cyfarfod cyhoeddus llawn yn Neuadd Bentref Llanrhaeadr-ym-mochnant, gyda thros 250 o bobl, a gwnes fy safbwynt yn gwbl glir. Ers clywed y cynigion, nid wyf wedi cael fy argyhoeddi y byddai Sir Drefaldwyn yn elwa. Gallai newidiadau effeithio'n andwyol ar ymdrechion arallgyfeirio ffermydd, gan gyfyngu ar gyfleoedd i fusnesau gwledig sydd eisoes dan bwysau. Y broblem gyffredinol i mi yw hyn: er gwaethaf ystod eang o bryderon a chwestiynau, nid oes sicrwydd digonol wedi'i roi, ac rwy'n parhau i wrthwynebu'r cynigion. Fe wnaeth y cyfarfod, dan gadeiryddiaeth y ffermwr a'r cyflwynydd Alun Elidyr, dynnu sylw at wrthwynebiad lleol sylweddol i'r cynigion i gynnwys rhannau o Ogledd Powys o fewn ffiniau newydd y Parc Cenedlaethol.
Roedd y neges gan y rhai a fynychodd y cyfarfod yn gwbl glir: nid yw'r cynigion i greu pedwerydd Parc Cenedlaethol yng Nghymru, i gynnwys ardal yng Ngogledd Powys, yn cael eu croesawu.
Rwy'n falch hefyd mai dyma safbwynt Cyngor Sir Powys ar ôl gwrthod y cynigion yn unfrydol mewn cyfarfod Cyngor Llawn ym mis Rhagfyr 2025, a chafwyd gwrthwynebiadau gan Awdurdodau Lleol eraill yr effeithir arnyn nhw gan y cynigion gan gynnwys Wrecsam. Mae Llywodraeth Cymru wedi datgan o'r blaen y bydd gwrthodiad ffurfiol gan Awdurdod Lleol yn sbarduno Ymchwiliad Cyhoeddus yn awtomatig sydd ynddo'i hun yn debygol o ohirio'r broses gyfan. Bellach, mae’n bosib na fydd penderfyniad yn cael ei wneud cyn etholiadau'r Senedd fis Mai nesaf.